Mehmet Bey sizi tanıya bilir miyiz?

Giresun doğumluyum, tarım teknikeri olarak 1996 yılından itibaren Giresun Fındık araştırmada çalışmaktayım.

Mehmet Bey fındık budama kısaca nedir?

Fındıkta budama;  fidana, dala uygun bir şekil vermek, erken  fındık vermesini sağlamak, toprak altı ve toprak üstü organlar arasında  denge sağlayarak uzun yıllar bol ve düzenli verim elde etmek, yaşlanarak  verimden düşen dalları, yan dalları ve dalcıkları gençleştirmek amacı ile kesme ve eğme gibi işlemlere denir.

Fındık budama işlemi yılın her ayında yapılabilir mi?

Hayır, yapılamaz, iki budama zamanı vardır kış budaması dediğimiz esas budama Ekim, Kasım, Aralık ve Ocak aylarında yapılabilecek budamadır, birde ilkbahar budaması diye adlandırabileceğimiz Nisan, mayıs aylarında yapılabilecek budamadır.

Kış budamasının fındık için faydaları nelerdir?   

Kış Budaması (Esas budama):

Fındık bahçelerinden sık ocakların sökülmesi veya kesilmesi, ocaklardaki fazla ve sık dalların dipten, toprak seviyesinden kesilmesi, ayrıca ocaklardaki kök ve dip sürgünlerinin kesilmesi işlemleri Eylül ayı ile Şubat ayları arasında her zaman yapılmasına rağmen,  v e r i m budaması da denilen dal içi budaması (dalların üzerinde sık ve ters büyümüş, kurumuş, kırılmış, hastalanmış, çürümüş ya da gelişmeden kalmış yan dalların, dalcıkların veya sürgünlerin kesilmesi işlemi) yaprakların çoğunluğunun döküldüğü zamanlardan itibaren yapılır.

Fındığın gelişimi ve buna ek olarak budama nasıl yapılmalıdır?

Yapraklarını döken bitkiler gelişmelerinin kaynağı olan karbonhidratları ve nişastaları yapraklı dönemde üretirler ve yedek gıda olarak, yedek besin maddesi olarak köklerde, gövdelerde ve dallarda yine bu dönemin sonlarına doğru depo ederler. Karanfillerin gelişmesinde ve sürgünlerin büyümesinde depolanan bu yedek besin maddeleri kullanılır. Yedek besin maddeleri yeteri kadar depo edilmiş ise karanfil ve sürgün gelişmeleri de o derece iyi olur. Yapraklı dönemde dalların üzerinde yapılacak kesimlerle bu yedek besin maddelerinin yeterli derecede üretilmelerine ve depolanmalarına mani olunur.  Bu nedenle fındık dalları üzerindeki yan dalların, dalcıkların veya sürgünlerin kesilmeleri işlemi yaprakların çoğunluğunun döküldüğü Ekim ayının ikinci yarısından itibaren yapılır.  Yani dal içi budamaları Ekim ayının ikinci yarısından itibaren yapılır.  Kasım ve Aralık aylarında da devam edilir. Kısaca fındık dalları üzerinde yan dalların veya sürgünlerin kesilmeleri Ekim, Kasım, Aralık ve Ocak aylarında yapılır.

Budama işleminde dikkat edilmesi gereken esas hususlar nelerdir?

Aralık ve Ocak aylarında püs ler kısmen veya tamamen açılmış olabilir. O nedenle bunların hırpalanma ve kopma ihtimalleri vardır. Bu aylarda budama yapılırken açılmış püslerin hırpalanmamasına ve kopmamasına özen gösterilmelidir. Dalların birbirleri ile çarpışmamalarına veya sürtünmemelerine dikkat edilmelidir. 

Kışın sert geçtiği yerlerde yani rakımın 400 500 m ler den fazla olduğu yerlerde dal seyreltmesi Eylül -Mart ayları arasında her zaman yapılabilir. Ancak dal içi budamasının kış soğuklarından sonra yapılması daha doğru olur.

Fındık budama işleminde kullanılacak aletler neye göre seçilmelidir?

Araştırmalar fındık işletmelerinde budamanın budama makası ve testere ile değil de girebi ve bıçkı denilen aletlerle yapıldığını ortaya çıkarmıştır Dalların, yan dalların ve dalcıkların kesilmesinde €˜Girebi ve bıçkı (orak) denilen alet kullanılamaz. Zira bu aletlerle yapılan kesimlerde dallar, yan dallar ve dalcıklar istenildiği yerden kesilememekte, ne kadar dikkatli yapılırsa yapılsın düzgün kesim yapılamamakta, kesim yerlerinde çatlamalar ve yarılmalar olmaktadır.  Dallarda bundan zarar görmektedir. Fındıktan en az yara sathı meydana gelecek şekilde budama yapılabilmesi için budama testeresi ve makası kullanılması gerekir.

İlkbahar Budamasın dan da kısaca bahsede bilir miyiz?

Mart ve Nisan aylarında iyi bakımdan dolayı dalların gövdeleri üzerinden çıkan taze sürmüş ve sürmekte olan filizlerin dipten kesilmesidir.  Dalların üzerinde, istenmeyen yerde ve istenmeyen yöne doğru filiz büyümemiş ise o zaman bu budamaya gerek kalmaz.

Dalların gövdeleri üzerinden ilkbahar aylarında iyi bakımdan dolayı filizler çıkabilmektedir. Bunlar kuvvetli büyürler, üzerlerinde karanfil bulunmaz veya çok azdır. Bunlar büyüdüklerinde dalların iç kısımlarını sıklaştırarak gölgelemeye sebep olurlar, dalların şekillerini bozarlar. Obur diye adlandırılan bu sürgünler kısa olarak budanan dallarda ve çok budanan dallarda fazla olur. Fazla gübrelemede bunların çıkmasını kolaylaştırır. Bunun için dalları çok budamadan ve aşırı gübrelemeden kaçınmak gerekir.

Bazen bu obur sürgünler faydalı olabilmektedir. Dalların çıplak ve boş kalmış yerlerinden çıkan obur sürgünler buraların doldurulmasında kullanılır. Bu tip sürgünlerden yan dal oluşturulur.

Nisan ve Mayıs aylarında yapılan bu obur sürgün kesimleri ile dallarda kuvvet israfı önlenmiş olunur. Ayrıca filiz budaması yapılan dallarda Sonbahar-Kış budaması daha hafif yapılır. Zira filiz budaması bir tamamlayıcı budama niteliğindedir.

Köyümüzün damadı (Mustafa Pirdal dayının ) Mehmet Demir kılıç beye bilgilerini bizlerle paylaştığı için çok teşekkür ederiz.

Ender Elkaya